Kalp krizi, tıbbi adıyla miyokard enfarktüsü, kalbe kan taşıyan koroner damarların tıkanması sonucu kalp kasına yeterli oksijen ulaşamamasıyla meydana gelir. Bu durum, kalp dokusunun hasar görmesine veya ölmesine yol açabilir. Kardiyoloji bölümü, kalp krizi tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir alandır. Kalp krizi genellikle göğüs ağrısı, nefes darlığı, terleme, bulantı veya sol kola yayılan ağrı gibi belirtilerle kendini gösterir.

 

Kalp kriziyle sıklıkla karıştırılan kalp ritim bozukluğu (aritmi) ise kalp atışlarının düzensiz hale gelmesidir. Aritmi doğrudan kalp krizi değildir ancak kalp krizi sonrası gelişebilir veya krizi tetikleyebilir. Bu nedenle kalpte çarpıntı, ritim bozukluğu veya düzensiz atım hissedildiğinde zaman kaybetmeden kardiyoloji uzmanına başvurulmalıdır.

 

Kalp Krizi Çeşitleri

Kalp krizi, tıkanıklığın derecesine ve damar hasarına göre farklı türlerde ortaya çıkabilir.
 
En yaygın olan tür ST elevasyonlu miyokard enfarktüsü (STEMI)’dir ve tam damar tıkanıklığı sonucu oluşur.
 
Non-ST elevasyonlu miyokard enfarktüsü (NSTEMI) ise kısmi damar tıkanıklığında görülür. Ayrıca sessiz kalp krizi adı verilen türde belirgin bir ağrı hissedilmeyebilir; bu durum genellikle diyabet hastalarında görülür.

Kalp Krizi Belirtileri Nelerdir?

Kalp krizlerinde, hafif ya da şiddetli göğüs ağrısı, sol kolda ağrı ve uyuşma, çene, boyun ve sırta yayılan ağrı ve rahatsızlık hissi en sık görülen kalp krizi belirtileridir. Terleme, bulantı, baş dönmesi, nefes darlığı ve anormal şekilde yorgunluk da kalp krizinin diğer bulgularıdır.

Yaygın kalp krizi belirtileri şunlardır:

Göğüste ağrı, baskı veya sıkışma hissi
Nefes almayı güçleştiren nefes darlığı
Çene, sırt, boyun ve mide gibi vücut bölgelerine yayılan ağrı
Sol kolda hissedilen ağrı ve uyuşma
Midede yanma ve hazımsızlık
Mide bulantısı ve baş dönmesi
Soğuk terleme
Aşırı yorgun hissetme
 
Bu belirtiler kişiden kişiye değişiklik gösterebilir; bazı kişilerde ağrı çok hafif olurken bazılarında çok şiddetli yaşanabilir. Özellikle kadınlarda, yaşlılarda ve diyabet hastalarında belirtiler daha silik olabilir. Bu nedenle göğüs bölgesinde ya da vücudun üst kısmında açıklanamayan rahatsızlık hissedildiğinde zaman kaybetmeden bir kardiyoloji uzmanına başvurulması hayati önem taşıyabilir.

Kalp Krizi Nedenleri Nelerdir?

Kalp krizi, yağlı ve kolesterol içeren birikintilerin kalbe kan ve oksijen gönderen bir veya daha fazla koroner arteri tıkamasıyla meydana gelir. Bu tıkanma, genellikle atardamarların iç kısmında biriken plaklardan kaynaklanır. Plaklar zamanla damarları daraltarak kan akışını kısıtlar ve bu durum damar tıkanıklığına yol açar. Damar tıkanıklığı, kalp krizinin en yaygın nedenidir.
 
Kalp krizi yaşayan kişilerde her zaman koroner arter hastalığı görülmeyebilir ancak bu durum kalp krizi vakalarının küçük bir kısmını oluşturur. Ayrıca kalp ritim bozukluğu (aritmi), kalbin normal elektriksel aktivitesini bozarak kalp krizine zemin hazırlayabilir.
 
Koroner arter hastalığıyla birlikte kalp krizine yol açan diğer nedenler şunlardır:
 
Koroner arter spazmı (damarlarda geçici kasılma)
Yüksek tansiyon
Kolesterol yüksekliği
Diyabet
Nadir görülen tıbbi durumlar
Travmalar
Obezite
Elektrolit dengesizliği
Kan damarlarında yırtık
Sigara ve uyuşturucu kullanımı
Hipoksi (kandaki oksijen eksikliği)
45 yaş ve üzeri olmak
Genetik faktörler
Fiziksel aktivite yetersizliği
Aşırı stres
Sağlıksız beslenme
Aşırı alkol tüketimi
 
Bu faktörlerin bir araya gelmesi, kalp damarlarını zayıflatır ve kalp krizinin oluşma riskini önemli ölçüde artırır.

Kalp Krizi Risk Faktörleri Nelerdir?

Kalp krizine yatkınlığı artıran risk faktörleri arasında ileri yaş, sigara ve alkol kullanımı, yüksek kolesterol, obezite, diyabet, hareketsiz yaşam tarzı ve stres yer alır. Ailede kalp hastalığı öyküsü olması da riski artırır. Ayrıca menopoz sonrası kadınlarda da risk artışı görülmektedir.

Kalp Krizi Anında Ne Yapılmalı?

Kalp krizi anında en kritik adım, vakit kaybetmeden tıbbi yardım çağırmaktır. Kalp krizi, ani damar tıkanması sonucu ortaya çıktığı için dakikalar bile hayati önem taşır. Kalp krizine bağlı ölümlerin büyük kısmı ilk bir saat içinde gerçekleştiği için erken müdahale kalp kasının kalıcı hasar görmesini engeller.
 
Kişi kalp ağrısı, göğüste baskı, sol kolda uyuşma, nefes darlığı, terleme veya baş dönmesi gibi belirtiler hissediyorsa:
 
Hemen oturmalı ve panik yapmamalıdır.
Yalnızsa kapıyı açık bırakmalı, çevresindekilere haber vermelidir.
Ağrı başladığında aspirin varsa bir bardak suyla çiğnemeden yutulabilir (doktor önerisiyle). Bu, pıhtı oluşumunu yavaşlatabilir.
Kesinlikle su içilmemeli, egzersiz yapılmamalı, duş alınmamalıdır. Soğuk su damarları büzebilir ve durumu kötüleştirebilir.
Pencereler açılarak ortama taze hava girmesi sağlanmalıdır.
Yardım gelene kadar kişi oturur ya da yatar pozisyonda kalmalı, ayağa kalkmamalıdır.
 
Eğer yanınızda biri kalp krizi geçiriyorsa:
 
112’yi arayın ve ambulans yönlendirilmesini sağlayın.
Hastayı düz bir zemine yatırın, ayaklarını kalp seviyesinden biraz yukarı kaldırın.
Kravat, kemer gibi sıkı kıyafetleri gevşetin.
Bilinci kapalıysa ve nefes almıyorsa eğitimliyseniz kalp masajı (CPR) uygulayın.
Kendi kalp ilaçlarınızı veya başka bir ilacı vermeyin.
 
Kalp krizi anında soğukkanlı davranmak, çevresel güvenliği sağlamak ve hızlı bir şekilde profesyonel destek almak hayat kurtarır.

Kalp Krizi Nasıl Teşhis Edilir?

Kalp krizi tanısının hızlı konulması ve doğru müdahalenin yapılması kardiyoloji uzmanları tarafından büyük bir titizlikle yürütülür. Kalp krizi şüphesi olan hastalarda, tanı ve tedavi süreci genellikle ambulans ekibinin ilk müdahalesiyle başlar. Bu erken müdahale, kalp kasının oksijensiz kalma süresini azaltarak kalıcı hasarın önüne geçebilir. Hastanın ilk olarak kan basıncı, kalp ritmi ve solunumu kontrol edilir, ardından tanıyı kesinleştirmek için çeşitli testler uygulanır.
 
Hastaneye ulaşıldığında, kalp krizinin gerçekleşip gerçekleşmediğini ve kalpteki hasarın derecesini belirlemek amacıyla şu testler yapılır:
 
Elektrokardiyogram (EKG): Göğüs ağrısı veya kalp krizi şüphesi olan her hastaya ilk etapta uygulanır. Kalp ritmindeki bozulmalar ve tıkanıklığa bağlı değişiklikler bu testle saptanır.
 
Kan testleri: Özellikle troponin ve CK-MB düzeylerinin yükselmesi kalp kası hasarını gösterir. Bu testler hem tanıda hem de hasarın büyüklüğünü belirlemede kullanılır.
 
Koroner anjiyografi: Kalp damarlarındaki tıkanıklığın yeri ve derecesini net şekilde gösterir. Gerektiğinde aynı işlem sırasında damar açma işlemi de yapılabilir.
 
Anjiyogram: Damar içi görüntüleme yöntemiyle kan akışının azaldığı veya tamamen durduğu bölgeleri tespit eder.
 
Kalp BT (bilgisayarlı tomografi) ve Kalp MR’ı: Kalbin yapısı, damar sistemi ve olası kas hasarı detaylı olarak değerlendirilir.
 
Bu testlerin sonuçları birlikte incelenerek kalp krizi tanısı doğrulanır ve en uygun tedavi planı belirlenir.

Kalp Krizi Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Kalp krizi tedavisi, kardiyoloji uzmanlarının koordinasyonunda yürütülmesi gereken acil ve hayati bir süreçtir. Kalp krizi şüphesiyle acil servise başvuran her hastada öncelikli hedef, kalbe giden kan akışını en kısa sürede yeniden sağlamaktır. Tanı konulduktan sonra hasta, EKG ve kan testleri sonuçlarına göre kardiyoloji doktoruna yönlendirilir. Doktor, hastanın damarlarında tıkanıklık olup olmadığını belirlemek için anjiyografi yapabilir. Anjiyo sonucuna göre tedavi; ilaç kullanımı, stent uygulaması veya bypass cerrahisi şeklinde planlanır. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, kalp kası o kadar az hasar görür.
 
Kalp krizinde tedavinin temel amacı, tıkalı damarın açılması ve kalp kasının oksijenle yeniden beslenmesidir. Aynı anda kalp ritim bozukluğu, kalp durması veya akut kalp yetmezliği gibi komplikasyonlara karşı da müdahalede bulunulur.
 
Kalp krizi tedavisinde başlıca uygulanan yöntemler şunlardır:
 
Balon Anjiyoplasti: İnce bir kateter ucundaki balon yardımıyla tıkanan damar genişletilir. Bu sayede kan akışı normale döner.

Stent Uygulaması: Damarın tekrar daralmaması için metal bir ağ yapısındaki stent, tıkanıklığın olduğu bölgeye yerleştirilir. Genellikle anjiyoplasti ile aynı seansta uygulanır.

Bypass Ameliyatı: Kalpteki tıkanıklığın ileri düzeyde olduğu durumlarda tercih edilir. Kol veya bacak damarları kullanılarak tıkalı bölgenin etrafından yeni bir kan yolu oluşturulur.

Kalp Kapağı Ameliyatı: Kalp krizi sırasında kalp kapaklarında ciddi hasar gelişmişse, kapak tamiri veya değişimi ameliyatla yapılabilir.

Kalp Pili (Pacemaker): Kalp atımında ciddi düzensizlikler (aritmi) görülen hastalarda, kalp pilinin takılması gerekebilir. Bu cihaz kalp ritmini düzenleyerek kalbin düzgün çalışmasını sağlar.

Kalp Nakli: Kalp kasının büyük bölümünde kalıcı doku ölümü olan, diğer tedavilere yanıt vermeyen ileri düzey kalp yetmezliği hastalarında son çare olarak uygulanır.

Sık Sorulan Sorular

1. Kalp krizi nasıl geçer?

Kalp krizi kendiliğinden geçmez ve mutlaka acil tıbbi müdahale gerektirir. Kalp krizi sırasında kalbe giden damar tıkanır ve bu durum kalp kasının oksijensiz kalmasına neden olur. Bu nedenle en kısa sürede ambulans çağrılmalı, hastaneye ulaşılarak kardiyoloji uzmanı tarafından müdahale edilmelidir.

2. Alkol kalp krizi yapar mı?

Aşırı alkol tüketimi kalp ritim bozukluğu, yüksek tansiyon ve damar sertliği gibi kalp krizi riskini artıran sorunlara yol açabilir. Uzun süreli ve yoğun alkol kullanımı kalp kasını zayıflatır ve kalbin pompalama gücünü azaltır. Kalp hastalığı olan bireylerin alkol tüketimini tamamen bırakması önerilir.

3. Damar tıkanıklığı kalp krizi yapar mı?

Kalp krizi, genellikle koroner damarların tıkanması sonucu meydana gelir. Damar duvarlarında zamanla biriken yağ, kolesterol ve kalsiyum plakları kan akışını engeller. Bu plaklar çatlayıp pıhtı oluşturduğunda damar tamamen tıkanır ve kalbe oksijen ulaşamaz. Bu da kalp kasının ölmesine, yani kalp krizine neden olur. Damar tıkanıklığı riski; sigara, yüksek kolesterol, obezite, diyabet, stres ve hareketsizlik gibi faktörlerle artar.

4. Kalp krizi ilk nereye vurur?

Kalp krizi genellikle göğüs bölgesinde başlar. Göğsün ortasında veya sol tarafında baskı, sıkışma, yanma ya da ağrı hissedilir. Bu ağrı bazen sadece göğüste kalmaz; sol kola, omuza, sırta, boyuna, çeneye ve hatta mide bölgesine kadar yayılabilir. Bazı kişilerde sadece kol veya çene ağrısı şeklinde de kendini gösterebilir. Özellikle göğüste başlayan ve birkaç dakikadan uzun süren ağrılar kalp krizi belirtisi olabilir, bu durumda vakit kaybetmeden acil yardım (112) çağrılmalıdır.